Papież w Sagrada Família: nie możemy wierzyć w Jezusa i szerzyć wojny, zabijać niewinnego, porzucać tego, kto ucieka przed nędzą

Piękno architektury, światła i symboli pomaga odkrywać obecność Boga i głosić Ewangelię współczesnemu światu – powiedział Leon XIV sprawując Mszę św. w słynnej bazylice Sagrada Família, która jest nieustannie wznoszona od ponad 140 lat. Po Mszy papież poświęcił Wieżę Jezusa, która stała się najwyższą wieżą kościelną na świecie, wznoszącą się ku niebu na 172,5 metra.

Przybywającego do bazyliki papieża powitał król Hiszpanii Filip VI. Niewidoma dziewczynka opowiedziała o architekturze wieży Jezusa, dotykając dłońmi poszczególnych elementów jej makiety, a także o ich symbolicznej roli w zamyśle architekta, sługi Bożego Antonia Gaudiego. Z kolei w krypcie, pierwszej oddanej do użytku części świątyni, Leon XIV modlił się i zapalił znicz przy grobie Gaudiego, którego setna rocznica śmierci przypada właśnie dzisiaj.

Mszę św., na której obok pary królewskiej obecny był także premier Hiszpanii Pedro Sánchez z 14 ministrami jego rządu, koncelebrowało kilkunastu kardynałów, kilkudziesięciu biskupów i kilkuset księży. Oprawę muzyczną liturgii zapewnił 600-osobowy chór.

Pierwsze czytanie zabrzmiało w języku katalońskim (Ap 21, 1-7: „Miasto Święte – Jeruzalem Nowe ujrzałem zstępujące z nieba od Boga”), zaś fragment Ewangelii wg św. Jana – w języku hiszpańskim (J 8, 21-30: „Gdy wywyższycie Syna Człowieczego, wtedy poznacie, że Ja Jestem”).

W homilii Leon XIV zauważył, że Sagrada Família jest znakiem jedności, wiary i nadziei, otwartym dla każdego człowieka poszukującego Boga. Podkreślił, iż to wyjątkowe miejsce przypomina, że Kościół i życie chrześcijańskie są nieustannie budowane. „Jej niedoskonałość nie jest brakiem, ponieważ świadczy o pragnieniu; nie oznacza niedostatku, lecz wyraża obietnicę, którą chcemy konsekwentnie wypełniać” – stwierdził. Dodał, że tak jak bazylika powstaje z wielu kamieni, tak wspólnota wierzących tworzy żywą świątynię, której fundamentem jest Chrystus.

Papież zwrócił uwagę, że Bóg nie potrzebuje domu zbudowanego ludzkimi rękami – to On przygotowuje miejsce dla nas w swoim sercu. W Jezusie Chrystusie objawia swoją miłość, przebaczenie i zbawienie. „Nie możemy wierzyć w Jezusa i szerzyć wojny. Nie możemy wierzyć w Jezusa i zabijać niewinnego. Nie możemy wierzyć w Jezusa i porzucać tego, kto cierpi, kto płacze, kto ucieka przed nędzą” – powiedział Ojciec Święty.

Leon XIV zwrócił uwagę, że krzyż wieńczący tę bazylikę jest znakiem zwycięskiej miłości Boga. Przypomina, że przez śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa otrzymaliśmy nadzieję nowego życia. Jego światło rozjaśnia ciemności i wskazuje drogę człowiekowi.

Papież zaznaczył, iż wiara inspiruje także sztukę. Antoni Gaudí stworzył tę świątynię jako wielką katechezę, prowadzącą do spotkania z Chrystusem. Piękno architektury, światła i symboli pomaga odkrywać obecność Boga i głosić Ewangelię współczesnemu światu – podkreślił Ojciec Święty. „Sagrada Família jest najwyższym kościołem świata nie po to, aby wyróżniać się w światowych rankingach, lecz aby prowadzić kroki Ludu Bożego pielgrzymującego na tej ziemi Katalonii – z krzyżem, który oświetla drogę, jak lampa zapalona w oczekiwaniu na powrót Oblubieńca” – powiedział papież.

Po Komunii św. głos zabrał arcybiskup Barcelony kard. Juan José Omella Omella, wyrażając wdzięczność Ojcu Świętemu za wizytę w tej metropolii. Zapewnił, iż jego obecność, gesty i słowa pozostawiły w sercach mieszkańców tego regionu ziarno nadziei, tym bardziej, że pomimo trudności chcą być oni siewcami nadziei. „Bazylika Sagrada Família i wieża Jezusa Chrystusa, którą wkrótce Wasza Świątobliwość pobłogosławi, zachęcają nas do podniesienia wzroku ku światłu, które promieniuje z tej wieży zwieńczonej Krzyżem Chrystusa. Świadectwo życia i dzieła czcigodnego Antonia Gaudiego pobudza nas do podążania naprzód bez zniechęcenia, stawiając Jezusa Chrystusa w centrum naszego życia” – powiedział hierarcha.

Zapewnił, że lokalny Kościół pragnie być wspólnotą otwartą, gościnną i misyjną, „szpitalem polowym”, o którym mówił papież Franciszek. Podziękował Leonowi XIV zasiane dobro i zapewnił, iż tamtejsi wierni modlą się, aby wydało ono obfite owoce.

Po Mszy św. papież wyszedł się na zewnątrz bazyliki, aby dokonać poświęcenia centralnej wieży świątyni. Odczytał tam modlitwę, w której dziękował Bogu za to, że w setną rocznicę śmierci Gaudiego – „Bożego architekta” – inaugurowana jest wieża dedykowana Jezusowi Chrystusowi, wznosząca się ku niebu. „Spraw, by Twoje dzieci wznoszące wzrok ku krzyżowi Odkupiciela, wieńczącemu tę bazylikę Świętej Rodziny, korzystały z owoców zbawienia i świadczyły o radości, jaka z tego drzewa życia spłynęła na świat” – modlił się Leon XIV po katalońsku i hiszpańsku. „Ty, który oświeciłeś Twego sługę Antonia Gaudiego, by porzucił sprawy światowe, aby dążyć do tych w niebie, daj nam budować pośród ludzi nową Jerozolimę Twego królestwa” – prosił Ojciec Święty, po czym symbolicznie pokropił wieżę zgromadzonych wodą święconą.

Po inauguracji wieży, z trybuny przed bazyliką, papież obejrzał spektakl światło i dźwięk, zakończony pokazem fajerwerków. Przed pożegnaniem się z królem odsłonił tablicę pamiątkową na ścianie bazyliki, upamiętniającą tę uroczystość. Na kolację i nocleg odjechał do rezydencji arcybiskupiej.

*

Bazylika Sagrada Família, której budowa rozpoczęła się w 1882 roku, jest jednym z charakterystycznych elementów tożsamości Barcelony, rozpoznawalnym na całym świecie i odwiedzanym przez miliony ludzi. Część zbudowana przez Antonio Gaudiego została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 2005 roku. Pomysł budowy kościoła pokutnego poświęconego Świętej Rodzinie w ówczesnej peryferyjnej dzielnicy Eixample wyszedł od księgarza Josepa Marii Bocabelli, zainspirowanego przez ks. Josepa Manyaneta i Vivesa (kanonizowanego 16 maja 2004 roku), założyciela zgromadzeń Synów i Misjonarek Świętej Rodziny. Bocabella założył Stowarzyszenie Wielbicieli św. Józefa, a w 1881 roku, dzięki darowiznom, stowarzyszenie nabyło działkę o powierzchni 12 800 metrów kwadratowych pod budowę świątyni. 19 marca 1882 roku, w święto św. Józefa, położono kamień węgielny. Projekt początkowo powierzono innemu architektowi, Francesco de Paula Villarowi, a pod koniec 1883 roku przekazano go Gaudíemu. Nowy projekt był znacznie bardziej ambitny niż poprzedni: przewidywał budowę trzech fasad, poświęconych odpowiednio Narodzeniu, Ukrzyżowaniu i Zmartwychwstaniu Jezusa, siedmiu naw oraz osiemnastu wież. Jest to bez wątpienia najbardziej złożony i wyjątkowy projekt spośród wszystkich, jakie Gaudí zrealizował w trakcie swojej kariery zawodowej i któremu poświęcił 43 lata swojego życia.

Wizja czołowego przedstawiciela katalońskiego modernizmu opiera się na dwóch podstawowych koncepcjach: doktrynie chrześcijańskiej i obserwacji natury. Dla Gaudiego natura jest wyraźnie powiązana z religią, ponieważ jest dziełem Boga. Dlatego wiele przestrzeni ma roślinne kształty lub czerpie inspirację z elementów naturalnych, jak na przykład nawa główna i jej kolumny, które przedstawiają bujny las pełen drzew. Również światło stanowi fundamentalny element bazyliki, ponieważ służy nie tylko do oświetlania, ale także do tworzenia przestrzeni bogatych w znaczenie, które w pełni wyrażają geniusz artysty. Jednym z najlepszych przykładów jest oświetlenie różnych portali: na przykład w portalu Narodzenia światło słoneczne dociera o świcie, symbolizując narodziny; tymczasem zachodzi w portalu Męki Pańskiej, symbolizując śmierć. Wreszcie, na fasadzie Chwały słońce świeci przez cały dzień, całkowicie oświetlając nawę i symbolizując zmartwychwstanie.

Osiemnaście wież bazyliki Sagrada Família stanowi jeden z najbardziej charakterystycznych elementów wielkiego dzieła Gaudiego i stało się prawdziwą ikoną Barcelony. Z artystycznego i kulturowego punktu widzenia zwykle mówi się o czterech różnych grupach wież: Apostołów, Ewangelistów, Matki Boskiej i Jezusa Chrystusa. Wysokość wież poświęconych dwunastu apostołom wynosi od 112 do 98 metrów, w zależności od tego, czy znajdują się one w centralnej części kompozycji, czy po bokach fasad Narodzenia lub Męki Pańskiej. Cztery wieże otaczające wielką wieżę Jezusa Chrystusa, każda o wysokości 135 metrów, wzniesiono na cześć ewangelistów Marka, Łukasza, Mateusza i Jana, dlatego w ich górnej części znajdują się symbole reprezentujące tych apostołów: lew, wół, anioł i orzeł. Budowla ku czci Matki Boskiej przewyższa wieże ewangelistów o trzy metry, osiągając całkowitą wysokość 138 metrów. Najbardziej uderzającym elementem dzieła jest jego zwieńczenie: dwunastoramienna gwiazda, która każdej nocy rozbłyskuje intensywnym białym światłem, widocznym z odległości wielu kilometrów. Wieża Jezusa jest prawdziwym bohaterem projektu Gaudiego: 172,5 metra kamienia, co czyni ten budynek najwyższym w Barcelonie i najwyższym kościołem na świecie. Gaudí wybrał tę wysokość, aby wieża pozostawała pół metra poniżej szczytu góry Montjuïc, ponieważ uważał, że dzieło człowieka nie powinno przewyższać dzieła Boga. Na szczycie Wieży Jezusa znajduje się krzyż o szerokości około 13 metrów, wykonany ze szkła i białej emaliowanej ceramiki.

Po tragicznej śmierci Gaudiego 10 czerwca 1926 r., trzy dni po tym, jak został potrącony przez tramwaj podczas spaceru wzdłuż Gran Via w Barcelonie, jego uczeń Domènec Sugrañes przejął budowę i kontynuował ją do 1938 roku. Podczas hiszpańskiej wojny domowej w krypcie wybuchł pożar, który dotknął również tymczasowe szkoły oraz warsztat, w którym przechowywano wszystkie projekty i modele pozostawione przez Gaudiego, aby inni mogli dokończyć jego dzieło. W realizacji dzieła uczestniczyli następnie Isidre Puig Boada, Lluís Bonet i Garí, Francesc de Paula Cardoner Blanch, Jordi Bonet Armengol oraz Jordi Faulí Oller, który pełni tę funkcję od 2012 roku. 7 listopada 2010 roku. papież Benedykt XVI nadał świątyni rangę bazyliki mniejszej. Nastąpiło to po Mszy Świętej, której sam przewodniczył i podczas której odbyła się konsekracja kościoła i ołtarza.

Antoni Gaudí urodził się 25 czerwca 1852 roku w Reus według niektórych biografii, a według innych w Riudoms, małej miejscowości niedaleko Reus, gdzie jego rodzina spędzała letnie wakacje. Pochodził z rodziny kowali, co pozwoliło młodemu Gaudíemu nabyć szczególną umiejętność posługiwania się przestrzenią i objętością, pomagając ojcu i dziadkowi w rodzinnym warsztacie. Gaudí był dzieckiem o słabym zdrowiu, dlatego spędzał długie okresy odpoczynku w Mas de Riudoms, gdzie godzinami kontemplował i przyswajał sekrety natury, którą uważał za swoją wielką nauczycielkę i darczynię najwyższej wiedzy, jako że była ona najwyższym dziełem Stwórcy. W 1870 roku przeniósł się do Barcelony, aby podjąć studia architektoniczne. Już wtedy wykazywał oznaki geniuszu, które otworzyły mu drzwi do współpracy z niektórymi z jego profesorów. Kiedy w 1878 roku ukończył studia w Szkole Architektury, dyrektor Elies Rogent oświadczył: „Nie wiem, czy przyznaliśmy tytuł szaleńcowi, czy geniuszowi, czas to pokaże”. Po uzyskaniu dyplomu Gaudí osiadł na własną rękę w swojej pracowni przy ulicy del Call w Barcelonie, gdzie z wielkim oddaniem rozpoczął tworzenie swojego niepowtarzalnego dziedzictwa architektonicznego, którego znaczna część stanowi dziś światowe dziedzictwo ludzkości. W 1878 roku artysta spotkał Eusebiego Güella, promotora przemysłu krajowego i pasjonata  sztuki, był to początek jednej z najbardziej owocnych relacji przyjaźni i mecenatu w historii. Oprócz współpracy z Güellem Gaudí otrzymał liczne zlecenia i zaproponował niezliczone projekty. Wiele z nich zostało zrealizowanych, podczas gdy inne pozostały w sferze planów. W okresie swojej dojrzałości artystycznej powstało wiele arcydzieł: Casa Batlló, Casa Milà, Park Güell i Krypta Colònia Güell. Stopniowo wycofując się z życia publicznego, Gaudí, który w młodości bywał w teatrach, na koncertach i w klubach, z młodego dandysa o wyrafinowanych gustach stał się osobą zaniedbującą swój wygląd, zagłębiającą się w duchowości i mistyce, skupiając się wyłącznie na Sagrada Família.